Bối cảnh phát triển kiến trúc cảnh quan đương đại tại Việt Nam

Sau giai đoạn phục hồi sau chiến tranh (1975-1985), Việt Nam bước vào giai đoạn Đổi mới kinh tế (1985-2000) ghi dấu ấn với các công trình kiến trúc cảnh quan công cộng chủ yếu khai thác các yếu tố dân tộc, truyền thống của nghệ thuật vườn cảnh Việt Nam, pha trộn một số đường nét ngôn ngữ cổ điển hoặc hiện đại, ảnh hưởng kiến trúc cảnh quan phương Tây hoặc Xô Viết. 

Bên cạnh đó, cũng xuất hiện một số trào lưu mới với gu thẩm mỹ và thị hiếu ảnh hưởng văn hoá ngoại lai du nhập của một tầng lớp những người chủ sở hữu mới trong giai đoạn Mở cửa kinh tế. Một số nhà đầu tư nước ngoài đầu tiên bắt đầu đầu tư vào lĩnh vực bất động sản nghỉ dưỡng, sân golf, các khu đô thị, khu dân cư mới…

Từ năm 2000 đến nay là giai đoạn phát triển nở rộ của lĩnh vực kiến trúc cảnh quan, với sự đa dạng về loại hình, phong cách, ngôn ngữ kiến trúc cảnh quan, kỹ thuật và vật liệu xây dựng…, một mặt hội nhập các xu hướng chung trong lĩnh vực nghề nghiệp trên thế giới, mặt khác đánh dấu những chuyển mình tìm về bản sắc, cội nguồn dân tộc, khai thác các yếu tố bản địa.

Sau năm 2000 là giai đoạn nở rộ của kiến trúc Việt Nam 

Tham khảo thêm các giải pháp kiến trúc cảnh quan đương đại: Xu hướng ứng dụng vật liệu tự thấm trong thiết kế và thi công kiến trúc cảnh quan

Xu hướng kiến trúc cảnh quan đương đại Việt Nam

Xu hướng bảo tồn cảnh quan lịch sử 

Xu hướng này ra đời từ giữa thế kỷ 19. Tại Mỹ, đối với cảnh quan thiên nhiên, đánh dấu bởi sự hình thành công viên quốc gia đầu tiên vào năm và sự ra đời của bộ luật Công viên quốc gia vào năm 1916 tại Mỹ; đối với cảnh quan văn hoá, với việc cải tạo cảnh quan và phục hồi phong cách thuộc địa của các thị trấn được xây dựng từ cuối thế kỷ 18 giữa thế kỷ 19 vùng New England. 

Tại châu Âu năm 1939, bộ luật bảo tồn của Ý lần đầu giới thiệu khái niệm “cảnh quan” (paesaggio) như một nguyên tắc để áp dụng cho bối cảnh đô thị và thiên nhiên. Tại Việt Nam, từ năm 1980 đến nay, quần thể Mỹ Sơn được trùng tu các cụm tháp và cảnh quan khu vực xung quanh tháp. 

Tại Huế từ năm 1996 đến nay, công tác trùng tu phục dựng kiến trúc và cảnh quan được thực hiện tại Hoàng Thành và nhiều khu di tích lăng tẩm…, nổi bật là các dự án phục hồi vườn Cơ Hạ năm 2012, hồ Tịnh Tâm năm 2020, điện Kiến Trung và vườn cảnh xung quanh điện hoàn thành tháng 2/2024… Đặc biệt, việc trùng tu Cơ Hạ Viên thuận lợi vì còn nguồn tư liệu phong phú, như các mô tả trong sử liệu triều Nguyễn và dấu tích trong các tranh gương và bia đá. 

Vườn Cơ Hạ sau khi được nghiên cứu trùng tu

Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, việc trùng tu cảnh quan lịch sử còn gặp nhiều khó khăn như thiếu chuyên gia và tư vấn lập dự án, thiết kế, thi công có tay nghề chuyên môn cao, vật liệu cổ trùng tu khan hiếm hoặc chưa tìm hiểu được kỹ thuật chế tác vật liệu gốc (như trường hợp tháp Chăm ở Mỹ Sơn), thiếu nghệ nhân trùng tu, nhiều tư liệu lịch sử bị thất thoát, các nghiên cứu khảo cổ học vẫn cần tiếp tục để cập nhật thông tin về di tích…

Một phiên bản khác của xu hướng này là xu hướng mô phỏng cảnh quan truyền thống, có thể gặp thấy trong nhiều dự án kiến trúc cảnh quan đương đại tại Việt Nam từ hơn ba thập kỷ nay. Một số ví dụ điển hình là các dự án khu đền tưởng niệm liệt sĩ Bến Dược (Củ Chi) khánh thành năm 1995 (với kiến trúc truyền thống cải biên như đền thờ, cổng tam quan, nhà văn bia, tháp… trong khi khu hoa viên lấy hình thái vườn thời thuộc địa Pháp tại Sài Gòn với những loại thực vật bản địa…), khu du lịch Đại Nam (Bình Dương) hoàn thành năm 2008 (đền thờ và bảo tháp có kiến trúc truyền thống cải biên, hồ nước, đảo cảnh, cầu đá, non bộ, trang trí cây cảnh cho các không gian công cộng…), một số công trình khác như khu bảo tàng Quang Trung (Tây Sơn, Bình Định) khánh thành năm 1979, mở rộng năm 2014, hay khu di tích Bạch Đằng Giang (Tràng Kênh, Hải Phòng) hoàn thành năm 2011… cũng có các thủ pháp mô phỏng kiến trúc và cảnh quan truyền thống tương tự. Hay như thiết kế Intercontinental Đà Nẵng Sun Peninsula Resort của Bill Bensley (khánh thành năm 2012) lấy cảm hứng từ những chi tiết kiến trúc cảnh quan bản địa Việt Nam (kiến trúc Huế, tam quan, đụn rơm…) được cải biên trong tinh thần hiện đại pha trộn những sáng tạo bất ngờ.

Mô phỏng cảnh quan truyền thống của khu di tích Bạch Đằng Giang

Ngoài ra, cũng giống như bối cảnh du nhập các phong cách vườn Nhật Bản, vườn Trung Quốc, vườn Pháp… tại nhiều nơi trên thế giới, tại Việt Nam xu hướng vườn theo các phong cách này cũng nằm trong trào lưu vừa hướng đến các giá trị của cảnh quan lịch sử – biểu tượng cho sự ngưỡng mộ đối với một nền văn minh trong quá khứ, vừa khai thác yếu tố cảnh quan ngoại lai tạo sự thu hút hấp dẫn mới mẻ cho công trình. Có thể nhận thấy ở nhiều dự án của Vinhomes với mô hình vườn Nhật; khu du lịch Bà Nà Hills (Đà Nẵng) với làng Pháp, vườn Jardin d’amour tái tạo hình ảnh vườn mê cung (maze)…; hay các dự án cảnh quan nhà ở, nhà hàng theo phong cách vườn Trung Hoa…

Xu hướng kiến tạo nơi chốn (Making Place)

Là xu hướng được khởi xướng bởi tổ chức PPS (Project for Public Spaces) có trụ sở tại New York từ năm 1975, với mục đích tái tạo các không gian công cộng trong các đô thị, dựa trên các nghiên cứu về hành vi ứng xử của con người trong bối cảnh đô thị. Với hướng tiếp cận dựa vào cộng đồng, phục vụ cộng đồng, qua đó kiến tạo cộng đồng. Các dự án có thể bền vững phục vụ mục đích lâu dài hoặc tạm thời.

Ví dụ điển hình của xu hướng này tại Việt Nam là các dự án phố đi bộ, chợ đêm, đường sách… với vật liệu và phương thức xây dựng có thể cố định hoặc tạm thời, do Nhà nước tổ chức với nguồn vốn ngân sách hoặc xã hội hoá. Các công trình sân chơi cho cộng đồng như sân chơi An Mỹ – Hội An (thiết kế bởi 1+1>2), sử dụng vật liệu rẻ tiền (tre, vỏ xe…), dựa vào các nghiên cứu, phân tích hoạt động vui chơi của trẻ em, cũng như ý kiến của phụ huynh, từ thiết kế của các kiến trúc sư dần chuyển thành công trình của cộng đồng, bởi cộng đồng và vì cộng đồng. Hiện nay, nhiều dự án cộng đồng nhận được nguồn tài trợ tài chính và kỹ thuật từ các tổ chức trong và ngoài nước.

Sân chơi An Mỹ – Hội An (Ảnh: 1+1>2) 

Xu hướng cảnh quan sự kiện (Pop-up Landscape)

Gần với xu hướng kiến tạo nơi chốn là xu hướng cảnh quan sự kiện (Pop-up Landscape) hay xu hướng cảnh quan tạm thời (Temporary Landscape), bắt nguồn từ xu hướng sử dụng Kiến trúc tạm (Pop-up Architecture), là những can thiệp thiết kế có thời hạn hạn chế để thêm sự đa dạng, sôi động và bất ngờ vào cạnh quan cố định của đô thị, nhằm loại bỏ những nhận thức tiêu cực đối với một khu vực cụ thể. 

Các hình thức sáng tạo cảnh quan tạm thời như các sân chơi cho cộng đồng, “phòng khách ngoài trời”, khu ăn uống ngoài trời, vườn rau cộng đồng, khu trưng bày nghệ thuật… được chuyển đổi ngắn hạn từ các không gian công cộng kém hấp dẫn như bãi đậu xe, vỉa hè, lô đất bị bỏ trống…

Các ví dụ điển hình của xu hướng này tại Việt Nam là các công trình kiến trúc cảnh quan Đường hoa Xuân Nguyễn Huệ (ra đời từ năm 2004, tiền thân là chợ hoa Nguyễn Huệ có từ thập niên 1960) và nhiều thành phố khác; cảnh quan “trên bến dưới thuyền” chợ hoa ngày Tết tại khu vực bến Bình Đông (quận 8); hay các xóm đạo Tân Bình, Gò Vấp, quận 8 (TPHCM), Xuân Lộc (Đồng Nai), Bùi Chu (Nam Định)… trang hoàng hang đá và cảnh Chúa Giáng sinh mỗi dịp tháng 12 hàng năm.

Thiết kế đường hoa xuân Nguyễn Huệ Tết 2024

Ngoài ra, xu hướng này đã xuất hiện trong một số dự án như tại Playtime Festival đầu tiên về kiến tạo nơi chốn tổ chức vào 25-29/7/2018 tại TPHCM, là festival kiến trúc đô thị đầu tiên, với hơn 20 sự kiện, mời người dân đô thị tái khám phá không gian đô thị trong một không khí vui vẻ, tham gia vào các cuộc thảo luận về tương lại đô thị bền vững. 

Một trong những dự án kiến trúc cảnh quan nổi bật là dự án sắp đặt đô thị của văn phòng Landscape Jardins Asia kiến tạo không gian công cộng tạm thời (pop-up square) tại hẻm phố Sài Gòn, dựa vào phân tích cách người sử dụng hành động trên đường phố, đưa ra các thiết kế và can thiệp tối giản (như sử dụng băng dính đỏ để giới hạn diện tích quảng trường, các ghế nhựa đỏ quen thuộc như biểu tượng của không gian công cộng đường phố của Sài Gòn, các võng đỏ nơi dừng chân nghỉ ngơi cho người dân, các trò chơi được sơn đỏ…) để có thể thích ứng với nhu cầu số đông người sử dụng (người dân trong hẻm, khách qua đường, những người tham gia từ nơi khác…) trong một thời gian ngắn. 

Gần đây, Mia Design chủ trì thiết kế công trình cho các sự kiện trao giải Ashui hàng năm, tiêu biểu như công trình Bụi rơm (Straw Pavillion) được thiết kế và lắp đặt trong bối cảnh đất vườn cây ăn trái và vườn rau tại Thủ Đức nhân sự kiện trao giải thưởng kiến trúc Ashui năm 2020, hay công trình không gian triển lãm và sân khấu Ashui 2024 tại thành cổ Vinh.

Như vậy các công trình kiến trúc cảnh quan sự kiện có thể được thực hiện bởi Nhà nước với nguồn vốn xã hội hoá (có sự đóng góp của tư nhân), hoặc hoàn toàn từ cộng đồng, hoặc kết hợp giữa các nhà chuyên môn, kiến trúc sư cảnh quan với sự tham gia của cộng đồng.

Xu hướng tái thiết cảnh quan hậu công nghiệp (Post-industrial Landscape) 

Xu hướng này bắt đầu từ thập niên 1970, với công viên Gas Works ở Seatle thiết kế bởi Richard Haag, và tiếp tục với nhiều dự án tái tạo cảnh quan các khu nhà máy cũ, các cảng biển, cảng sông, sân bay cũ, tái sử dụng các cấu trúc công nghiệp cũ, chuyển đổi chức năng thành công trình công cộng, nhà ở, khách sạn…, xử lý môi trường bằng thực vật và các giải pháp hoá sinh phù hợp để chuyển đổi từ khu đất nâu ô nhiễm sang không gian xanh công cộng phù hợp nhu cầu dân dụng.

Tại Việt Nam, một số công trình theo xu hướng này có thể kể đến các dự án không gian sáng tạo văn hoá như dự án 282 Workshop (Phú Viên, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội) chuyển đổi từ nhà máy dầu cũ (xây dựng từ thập niên 1970), sau là nhà máy gỗ, thành không gian sáng tạo, triển lãm, sản xuất nhẹ, cùng với không gian xanh của sân vườn, tái sử dụng vật liệu có sẵn, thực hiện năm 2020; hay dự án Nhà máy xe lửa Gia Lâm tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023, với sự tham gia của hơn 200 đơn vị và cá nhân chung tay tái thiết Nhà máy. 

Dự án tái thiết cảnh quan hậu công nghiệp Nhà máy xe lửa Gia Lâm tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023

Nhìn chung, đa số các dự án thuộc xu hướng này còn hoạt động tự phát (trường hợp của Zone 9 – Hà Nội) hoặc do tư nhân đầu tư (trường hợp của 282 Workshop), riêng dự án Nhà máy xe lửa Gia Lâm nhận được sự quan tâm và hỗ trợ tổ chức của cả chính quyền, các tổ chức trong và ngoài nước, các cá nhân. Mặc dù phần cải tạo cảnh quan hậu công nghiệp sân chơi ngoài trời còn ở quy mô nhỏ, nhưng cũng cho thấy tiềm năng của di sản công nghiệp trong việc khai thác, tạo lập không gian cảnh quan đô thị đang ngày được quan tâm hơn.

Xu hướng thiết kế sinh thái

Xu hướng thiết kế sinh thái ra đời và phát triển từ thập niên 1960, với các nghiên cứu và thực hành của Ian McHarg, với hướng tiếp cận đặt các khoa học tự nhiên làm nền tảng cho lĩnh vực cảnh quan, đặc biệt là sinh thái học thực vật và địa chất. Tổng hợp các lớp thông tin bản đồ phân tích sinh thái học, khí hậu, địa chất, thuỷ văn, kinh tế, tự nhiên, cảnh quan, lịch sử hỗ trợ nhà quy hoạch cảnh quan lựa chọn các khu vực phát triển phù hợp với bối cảnh.

Theo Der Ryn và Cowan trong “Thiết kế sinh thái” (Ecological Design, 1995), năm nguyên tắc của thiết kế sinh thái: giải pháp đến từ nơi chốn, báo cáo sinh thái cho biết thiết kế, thiết kế với thiên nhiên, ai cũng là người thiết kế (sự tham gia vào thiết kế của cộng đồng), làm cho thiên nhiên nổi rõ trong thiết kế.

Một số ví dụ nổi bật cho xu hướng này tại Việt Nam là nhà cộng đồng Suối Rè (thiết kế bởi 1+1>2) được thiết kế quan tâm đến vị thế công trình phù hợp phong thuỷ, không gian sân xung quanh kết hợp với công trình tạo thành chuỗi không gian đóng mở, thuận lợi đối lưu không khí, lấy sáng tự nhiên, tránh gió xấu đón gió tốt…, có bể thu lọc nước mưa, tận dụng gió địa phương, sử dụng pin năng lượng mặt trời, đèn led, bể phốt 5 khoang…

Công trình Làng Mít (Sơn Tây, thiết kế bởi 1+1>2 và Mein Garten năm 2019), với việc thiết kế tôn trọng tối đa thảm thực vật và địa hình hiện hữu, có hệ thống xử lý nước thải và bể phốt sinh thái, xử lý lọc nước bằng thực vật, phát triển mô hình kinh tế du lịch nghỉ dưỡng homestay kết hợp nông nghiệp hữu cơ.

Xu hướng thiết kế cảnh quan bền vững 

Xu hướng cảnh quan bền vững cùng với khái niệm phát triển bền vững ra đời từ thập niên 1990, xu hướng này hướng đến 3 yếu tố: bền vững kinh tế – bền vững xã hội – bền vững sinh thái. Xu hướng này đặt trọng tâm vào thiết kế cộng đồng, tri thức bản địa, thiết kế sinh khí hậu, sử dụng năng lượng tái tạo, quản lý nước mặt và vòng tuần hoàn nước…

Ở Việt Nam, một số công trình kiến trúc cảnh quan quan tâm giải quyết vấn đề cảnh quan bền vững như: dự án công viên Chuồn chuồn (Hội An, thực hiện 2014 bởi V-architecture, được tài trợ bởi HSF và IUCN), với cách can thiệp bảo tồn gần như nguyên trạng thực vật địa phương, bảo đảm sự tiếp cận ra mặt biển cho cộng đồng, một số trang thiết bị như võng được làm bởi cộng đồng địa phương, tái sử dụng cây khô trong khu vực làm sân chơi, nhà vệ sinh thu nước mưa để tái sử dụng…; hay như dự án khu nghỉ dưỡng homestay Làng Mít giữ lại tối đa thảm thực vật và địa hình, sử dụng vật liệu địa phương, phát huy văn hoá bản địa của người dân địa phương trong dịch vụ du lịch nhằm cải thiện thu nhập của cộng đồng… Hiện nay, đa số các dự án thuộc xu hướng này được đầu tư bởi tư nhân, hoặc được tài trợ bởi các tổ chức quốc tế.

Xu hướng đô thị học nước 

Đây là một nhánh lý luận và thực hành của đô thị học cảnh quan, hướng tiếp cận này tích hợp các mối quan tâm của các chuyên ngành khác nhau liên quan đến nước, sử dụng khả năng cấu trúc của cảnh quan, bao gồm cấu trúc nước, để định hướng quy hoạch đô thị bền vững.

Đặc biệt trong bối cảnh đô thị châu Á, các vấn đề về nước đang ngày một trở nên nghiêm trọng như thiếu nguồn nước sạch, xâm thực mặn, ô nhiễm hệ thống mặt nước, ngập lụt đô thị, sự phá bỏ các khu đất ngập nước, san lấp kênh rạch để phát triển đô thị…

Từ năm 2003, Kongjian Yu đưa ra khái niệm “đô thị bọt biển” (Sponge City) được chính phủ Trung Quốc áp dụng như lý thuyết hướng dẫn chiến dịch trùng tu và bảo tồn sinh thái toàn quốc, dựa theo nguyên tắc thiết kế “tán thưởng những điều bình thường và thiên nhiên” với những giải pháp “dựa vào thiên nhiên” (Nature-based solutions).

Công trình kiến trúc cảnh quan theo xu hướng này là đồ án quy hoạch đô thị Cần Thơ thực hiện bởi nhóm nghiên cứu K.Shannon, B.De Meulder phối hợp với Viện Quy hoạch xây dựng miền Nam năm 2011, tái cấu trúc trở về đô thị sông nước, tích hợp cảnh quan nông nghiệp xây dựng thành phố miệt vườn, thiết lập cấu trúc mạng lưới nước – hạ tầng xanh đô thị thích ứng linh hoạt với lũ lụt.

Xu hướng cảnh quan theo phương đứng 

Xu hướng này xuất hiện lần đầu tiên vào giữa thập niên 1980 tại Pháp trong thiết kế “tường xanh” (green wall) – nơi cây có thể mọc ngoài đất, nhờ nước và dưỡng chất – của Patric Blanc. Ông lấy cảm hứng nghiên cứu từ hệ sinh thái rừng nhiệt đới và ôn đới. Kỹ thuật cảnh quan vườn đứng sử dụng cấu trúc hệ sinh thái theo phương đứng (Vertical Ecosystem Structure – VES), có thể gắn kết vào cấu trúc lớn hơn (như mặt đứng công trình, khoảng thông tầng…), tạo điều kiện để cây xanh phát triển, bao gồm hệ thống ống cấp thoát nước, với kỹ thuật phù hợp với mỗi loại cây xanh.

Ở Việt Nam, kỹ thuật làm vườn đứng, vườn trên mái ngày càng trở nên phổ biến, với đa dạng loại hình công trình, từ công cộng, công nghiệp đến nhà ở tư nhân. Tiên phong trong thể loại các công trình vườn trên mái, vườn đứng là các thiết kế của Võ Trọng Nghĩa Architects cho từ nhà ở riêng lẻ đến trường học, công trình nghỉ dưỡng, văn phòng từ hơn một thập niên đến nay (như trường Mầm non Farming Kindergarten Đồng Nai, Đại học FPT TPHCM…), đặc biệt là loạt dự án trong chuỗi nhà ở “Nhà cho cây”; hay các công trình cảnh quan nhà ở, nghỉ dưỡng, văn phòng… của Mia Design (như Naman Retreat Pure Spa, văn phòng Mia Design Studio, công viên Vinh…); hay công trình của Mein Garten (như trường Mầm non Kinder Green Hà Nội, Victoria Văn Phú Hà Đông, nhà máy V3-Samsung Yên Phong – Bắc Ninh)…

Thiết kế cảnh quan vườn trên mái cho trường mầm non Kinder Green do Mein Garten thực hiện

Xu hướng nông nghiệp đô thị 

Xuất phát từ bối cảnh thiếu thực phẩm vào đầu thế kỷ 20 và giữa hai cuộc Thế chiến thứ nhất và thứ hai, xu hướng nông nghiệp đô thị với các vườn rau đô thị tại Đức đã giúp nhiều người sống sót. Hiện nay, nông nghiệp đô thị đóng góp 5-10% lượng thực phẩm thế giới (tỉ lệ này cao hơn ở các nước thu nhập trung bình và thấp nơi 33% hộ gia đình thành phố tham gia trồng trọt)[1]. Mô hình nông nghiệp đô thị giải quyết vấn đề an toàn và an ninh lương thực, tăng tối đa hiệu quả quản lý năng lượng, chất thải đô thị, đa dạng sinh học, khuyến khích sự phát triển cộng đồng, phục hồi trách nhiệm xã hội… Tại nhiều nước, nông nghiệp đô thị gắn với chiến lược kiến tạo nơi chốn, cải tạo đô thị, quy hoạch và thiết kế đô thị… Các hình thái không gian nông nghiệp đô thị bao gồm trang trại, công viên, không gian công cộng, vườn trường học, vườn cộng đồng, đường phố, hạ tầng xanh…

Một số dự án tiêu biểu cho xu hướng này tại Việt Nam là trụ sở văn phòng (Urban Farming Office, tại Thủ Đức) thiết kế bởi Võ Trọng Nghĩa Architects, với “trang trại thẳng đứng” là các hộp trồng cây (rau, thảo mộc, cây ăn quả) được treo ở mặt tiền, hệ thống tưới cây được tích trữ từ nước mưa, sử dụng phương pháp xử lý hữu cơ, vừa hướng đến thúc đẩy sản xuất thực phẩm an toàn, vừa làm mát và làm sạch vi khí hậu công trình. Hay trong dự án nhà ở tư nhân Thắng House (Đà Nẵng), cũng thiết kế bởi VTN Architects, trên một diện tích đất hạn chế, một khu vườn trên mái được bố trí để trồng cây rau quả, với một hệ thống tưới nước tự động bơm từ ao cá lên vườn trên mái.

Xu hướng thiết kế cảnh quan kết hợp các loại hình nghệ thuật

Xu hướng thiết kế cảnh quan kết hợp các loại hình nghệ thuật khác như nghệ thuật đường phố, nghệ thuật công cộng, nghệ thuật chiếu sáng cảnh quan… cũng đang trở thành trào lưu trong nhiều dự án cảnh quan công cộng, như các dự án làng bích hoạ Tam Thanh (Tam Kỳ, Quảng Nam), phố nghệ thuật Phùng Hưng (Hà Nội) khai thác các tác phẩm tranh tường, nghệ thuật công cộng (public art), nghệ thuật đường phố (street art) để làm sống động không gian cảnh quan và thu hút du lịch… Về chiếu sáng nghệ thuật cảnh quan, nhiều công trình đã quan tâm khai thác chiếu sáng cảnh quan mỹ thuật để thu hút du khách về đêm (như Đại Nội – Huế hay Hoàng Thành – Thăng Long…).

Xu hướng sử dụng vật liệu xây dựng bền vững

Xu hướng sử dụng vật liệu xây dựng bền vững trong kiến trúc cảnh quan đương đại tại Việt Nam cũng đang ngày một được quan tâm nhiều hơn. Cụ thể trong các chuỗi các dự án của KTS Đoàn Thanh Hà như Vườn vệ sinh, Không gian công cộng thân thiện BE, Nhà ở nhỏ cho cộng đồng dễ bị tổn thương, hay như trong các trình Hồi sinh công viên mỏ Mạo Khê (Quảng Ninh), Không gian S (Hà Nam), Màu tái chế (Hà Tĩnh), các vật liệu địa phương (như tre, gỗ, đất, đá…), vật liệu truyền thống quen thuộc (như gạch, ngói, chum gốm…), vật liệu tái chế (như đá thải từ làng nghề và công trường xây dựng, ống thép dàn giáo xây dựng, vì kèo và mái tôn cũ, gạch xây, gạch ốp lát, hàng rào sắt cũ, chai nhựa…), những kỹ năng, tri thức xây dựng bản địa đã được kiến trúc sư khéo léo kết hợp cùng sự tham gia của người dân trong việc xây dựng công trình.

Thiết kế điển hình hoá, dễ dàng chế tạo, chi phí thấp, mang tính linh hoạt, cho phép lựa chọn nhiều khả năng khác nhau trong cách lắp ghép, sử dụng, phát triển không gian để thích ứng với mỗi hoàn cảnh cụ thể. Các ví dụ sử dụng vật liệu xây dựng bền vững khác có thể kể đến các công trình của 1+1>2 với Nhà cộng đồng Suối Rè sử dụng tre, dây rừng, dây mây, đất, đá, lá cỏ tranh của địa phương, đặc biệt đất tự nhiên được trộn thêm phân trâu, rơm rạ, mật mía để trát vào vách tre làm tường bao… hay công trình Làng Mít sử dụng gạch đất không nung, mái lá cọ xoè rộng là vật liệu địa phương, che mưa, làm mát công trình.

Thiết kế cảnh quan Làng Mít sử dụng những vật liệu xây dựng bền vững

Tham khảo thêm một số thông tin khác: Tản mạn về xu hướng kiến trúc và xu hướng kiến trúc “tối thiểu”